ฉลองพระองค์ของจักรพรรดิราชวงศ์ชิง

ฉลองพระองค์ของจักรพรรดิจีนไม่เพียงแต่มีความงดงามเท่านั้น หากแต่ภายใต้ลวดลายอันวิจิตรตระการตาด้วยฝีมือการถักทออันประณีตบรรจงนั้น ยังอุดมไปด้วยความอำนาจอันเข้มขลังยิ่งใหญ่ซึ่งสะท้อนผ่านสีสันและสัญลักษณ์ต่างๆ มากมาย ดังคำพังเพยโบราณที่ว่า “ขึ้นรัชกาลใหม่เมื่อสวมเสื้อคลุมมังกร” (Zhang, 2008) ซึ่งสะท้อนความสำคัญของฉลองพระองค์ได้เป็นอย่างดี บทนี้จะกล่าวถึงความหมายและความสำคัญที่แฝงอยู่ในสี สัญลักษณ์ และองค์ประกอบต่างๆ ของฉลองพระองค์ของจักรพรรดิจีนที่ถือเป็นธรรมเนียมสืบทอดมานานกว่าสองพันปี

สีสันและความหมาย

เมื่อเอ่ยถึงฉลองพระองค์ของจักรพรรดิจีน ผู้คนทั่วไปมักนึกถึงสีเหลืองด้วยเห็นว่าเป็นสีต้องห้ามสำหรับประชาชนทั่วไป มีเพียงองค์จักรพรรดิเท่านั้นที่สามารถสวมใส่สีเหลืองได้ นั่นเป็นความจริง แต่เป็นความจริงเพียงบางส่วนเท่านั้น ด้วยเหตุที่ว่าตลอดประวัติศาสตร์อันยาวนานของประเทศจีน นอกจากสีเหลืองแล้ว ยังมีเส้นไหมสีสันอื่นๆ อีกมากมายที่ถูกถักทอจนกลายเป็นฉลองพระองค์อันงดงามและเปี่ยมความหมาย

ฉลองพระองค์สมเด็จพระปฐมจักรพรรดิ

ในสมัยราชวงศ์โจว ฉลองพระองค์ของกษัตริย์นิยมใช้สีแดงเป็นหลัก เพราะสีแดงเป็นสีประจำฤดูร้อน เป็นสีประจำทิศใต้ และเป็นสีของพลังหยางอันแสดงให้เห็นถึงพลังอำนาจอันร้อนแรง  ภายหลังรัฐฉินรวบรวมแผ่นดินและสถาปนาจักรวรรดิจีนขึ้นเป็นครั้งแรกได้สำเร็จ จักรพรรดิฉินสื่อหวงได้รับแนวคิดเรื่องยินหยาง (阴阳) กอปรกับแนวคิดเรื่องธาตุทั้งห้า อันได้แก่ ดิน โลหะ น้ำ ไม้ และไฟ มาใช้เป็นหลักในการกำหนดสีฉลองพระองค์เช่นกัน เนื่องจากต้องการแสดงความยิ่งใหญ่เหนือราชวงศ์โจวที่ล้มสลายไป ให้ดุจเดียวกับการเอาน้ำไปรดไฟ พระองค์เลือกใช้สีดำเป็นหลัก เพราะสีดำเป็นสีของพลังยินและเกี่ยวพันกับธาตุน้ำ สีแดงอันเป็นสีของธาตุไฟย่อมพ่ายแพ้แก่น้ำเป็นธรรมดา (Xin, 2003) ฉะนั้นจึงปรากฏว่าสีพื้นของฉลองพระองค์ของจักรพรรดิในราชวงศ์ฉินเป็นสีดำ ตกแต่งลวดลายและส่วนประกอบอื่นๆ ด้วยสีแดงและทอง

ฉลองพระองค์ของจักรพรรดิในราชวงศ์ฮั่น

สีเหลืองเริ่มได้รับความนิยมตั้งแต่สมัยราชวงศ์ฮั่นเรื่อยไปจนสิ้นสุดยุคจักรวรรดิ (Yuan, 2002) จักรพรรดิราชวงศ์ฮั่นเริ่มนำสีเหลืองมาใช้เป็นสีฉลองพระองค์ เนื่องจากอิงความเชื่อเรื่องธาตุทั้งห้าเช่นกัน โดยสีเหลืองเป็นสีของธาตุดินและธาตุดินอยู่เหนือธาตุน้ำ ซึ่งหมายถึงราชวงศ์ฮั่นอยู่เหนือราชวงศ์ฉิน (Dong, 2008) พอถึงสมัยราชวงศ์สุย มีการกำหนดให้เสื้อผ้าสีเหลืองเป็นสีต้องห้ามสำหรับบุคคลทั่วไป มีเพียงจักรพรรดิ พระญาติวงศ์ และขุนนางชั้นสูงเท่านั้นที่สวมใส่ได้ จากนั้น สีเหลืองได้รับความนิยมอย่างสูงในราชสำนักตั้งแต่ราชวงศ์ถังเป็นต้นมา จักรพรรดิและพระญาติวงศ์เท่านั้นที่สามารถสวมฉลองพระองค์สีเหลืองได้

ฉลองพระองค์สมัยราชวงศ์หมิงที่ผ่านการซ่อมแซมเรียบร้อยแล้ว

พอในสมัยราชวงศ์ชิง ถึงแม้ชนชั้นปกครองจะเป็นชาวแมนจู แต่ก็คุ้นชินกับเสื้อคลุมมังกร เนื่องจากได้รับเป็นทั้งของพระราชทานและเครื่องราชบรรณาการจากจักรพรรดิราชวงศ์หมิงมาก่อน จักรพรรดิราชวงศ์ชิงได้สานต่อธรรมเนียมการสวมฉลองพระองค์สีเหลือง แต่ก็อาจสวมฉลองพระองค์สีอื่นได้ในพระราชพิธีและโอกาสพิเศษต่างๆ อาทิ ฉลองพระองค์สีน้ำเงินในพิธีบวงสรวงสวรรค์ เป็นต้น

ฉลองพระองค์ฤดูร้อนของจักรพรรดิชิงซื่อจู่ (ซุ่นจื้อ)

 

สีฉลองพระองค์ที่ราชสำนักชิงหลีกเลี่ยงได้แก่ สีแดง เพราะเป็นสีประจำราชวงศ์หมิง ซึ่งจักรพรรดิราชวงศ์ชิงจะสวมเฉพาะพิธีบวงสรวงดวงอาทิตย์เท่านั้น และสีขาว ซึ่งถือว่าเป็นสีอัปมงคล เพราะเป็นสีประจำทิศตะวันตกและใช้สำหรับไว้ทุกข์ นอกจากนั้น ยังพบว่ามีการกำหนดสีเสื้อสำหรับพระญาติวงศ์และข้าราชบริพารชั้นต่างๆ ด้วย กล่าวคือ สีเหลืองยังสงวนไว้สำหรับองค์จักรพรรดิ สีเหลืองลูกพลับสำหรับองค์รัชทายาท สีเหลืองทองหรือสีส้มสำหรับพระราชโอรส ส่วนพระญาติวงศ์หรือ “หวัง/อ๋อง” (王) ชั้น 1-4 และ “กง” (公) จะสามารถสวมใส่สีน้ำเงิน น้ำตาล หรือสีอื่นๆ นอกจากสีเหลืองทองเว้นแต่จะได้รับพระราชทาน สำหรับอ๋องชั้นล่างลงมาและขุนนางชั้นสูงจะสวมใส่สีน้ำเงินแกมดำ (Garrett, 2007)

อย่างไรก็ดี ราชสำนักจีนในทุกยุคทุกสมัยไม่เพียงให้ความสำคัญแก่ฉลองพระองค์เฉพาะเรื่องสีสันเท่านั้น หากยังให้ความสำคัญแก่ลวดลายทั้งหลายที่ปรากฏบนฉลองพระองค์ด้วย ซึ่งลวดลายเหล่านั้นแฝงไว้ซึ่งความหมายและทรงคุณค่าไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากันเลย

 

© 2009-2011 กฤชวรรธน์ โล่ห์วัชรินทร์.
สงวนลิขสิทธิ์สำหรับวัตถุประสงค์ทางการค้า. 

Related Posts: